माहिती ग्रहण करण्याची व समजून घेण्याची प्रत्येकाची स्वतंत्र पद्धत.
उदा. काही जण ऐकून तर काही पाहून उत्तम शिकतात.
विचार आणि प्रत्यक्ष कृती यात तफावत आल्यावर मनाला होणारा तीव्र ताण.
उदा. व्यसन वाईट ठाऊक असूनही करणे व नंतर स्वतःचे समर्थन करणे.
केवळ स्वतःच्या आवडीच्या विचारांनाच खरे मानण्याची मानवी प्रवृत्ती.
उदा. सोशल मीडियावर स्वतःला पटणाऱ्या मतांनाच सत्य मानणे.
वर्तनानंतर मिळणारे बक्षीस किंवा शिक्षा त्या वर्तनाची वारंवारता ठरवते.
उदा. कौतुक केल्यावर विद्यार्थी अधिक उत्साहाने अभ्यास करतो.
क्लेशकारक आठवणी नकळत सुप्त मनात ढकलण्याची संरक्षण यंत्रणा.
उदा. बालपणातील भीषण अपघाताची आठवण मोठेपणी विसरणे.
स्वतःच्या व इतरांच्या भावना ओळखून योग्य व्यवस्थापन करण्याची क्षमता.
उदा. ताण आल्यावर खचून न जाता शांत राहून नियोजन करणे.
नवे अनुभव आणि सरावामुळे मेंदूच्या रचनेत होणारा सकारात्मक बदल.
उदा. कोणत्याही वयात नवीन भाषा किंवा कला शिकणे.
स्वतःतील उणिवा किंवा दोष इतरांवर लादण्याची मानसिक संरक्षण यंत्रणा.
उदा. स्वतः अभ्यास न केल्याच्या अपयशाचे खापर पेपरवर फोडणे.
स्वाभाविक आणि अस्वाभाविक उद्दीपक यांच्या सहचर्यातून घडणारे कृत्रिम शिकणे.
उदा. शाळेची सुट्टीची घंटा वाजताच मुलांच्या चेहऱ्यावर आनंद पसरणे.
औषधी गुण नसतानाही केवळ 'उपचार सुरू आहेत' या विश्वासाने प्रकृती सुधारणे.
उदा. साध्या गोड गोळीनेही रुग्णाची डोकेदुखी बरी होणे.
नवा प्रसंग जगत असताना 'हे मी आधीही अनुभवले आहे' अशी मनाची तीव्र जाणीव.
उदा. नवीन ठिकाणी पहिल्यांदाच जाताना ते ओळखीचे वाटणे.
चेहऱ्यावर एका सेकंदाच्या २५व्या भागात उमटणाऱ्या क्षणार्धातील अस्सल भावना.
उदा. खोटं बोलताना चेहऱ्यावर क्षणभरासाठी उमटलेली सूक्ष्म भीती.
व्यक्तीच्या एका चांगल्या गुणावरून तिच्या संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वाबद्दल मत बनवणे.
उदा. सुंदर व्यक्ती अधिक हुशार आणि प्रामाणिकच असेल असा अंदाज.
भूतकाळातील चुका किंवा भविष्यातील संकटांबद्दल मनात सतत नकारात्मक चक्रे फिरवणे.
उदा. लहानशा चुकीमुळे सर्व संपले असा विचार करून झोप न येणे.
स्वतःचे न्यूनगंड लपवण्यासाठी यशस्वी व्यक्तीशी स्वतःला जोडून घेणे.
उदा. आवडत्या खेळाडूची हेअरस्टाईल आणि देहबोली स्वतः अंगीकारणे.
स्वतःबद्दल केलेल्या कल्पनेनुसारच नकळत कृती घडून तसाच निकाल येणे.
उदा. 'मी नापास होणार' असे समजून अभ्यास सोडणे व अपयशी ठरणे.
शिक्षकांच्या किंवा पालकांच्या सकारात्मक अपेक्षांमुळे विद्यार्थ्याची प्रगती होणे.
उदा. 'तू हुशार आहेस' या विश्वासाने विद्यार्थ्याने जास्त गुण मिळवणे.
नवीन माहिती शिकल्यामुळे जुनी शिकलेली माहिती आठवताना अडथळा येणे.
उदा. नवा धडा वाचल्यामुळे काल पाठ केलेली व्याख्या विसरणे.
समस्येचा विचार करताना अचानक एका क्षणात युक्ती सुचून सुटलेला तिढा.
उदा. गणिताचे कठीण उदाहरण सोडवताना अचानक अचूक मार्ग चमकणे.
शारीरिक वयापेक्षा बौद्धिक क्षमतेचे मोजमाप दर्शवणारे बुद्धिमत्तेचे परिमाण.
उदा. १० वर्षांच्या बालकाची आकलनक्षमता १५ वर्षांच्या मुलासारखी असणे.
अमान्य किंवा आक्रमक वासनांना समाजोपयोगी विधायक कार्यात वळवणे.
उदा. मनात प्रचंड राग असणाऱ्याने उत्कृष्ट बॉक्सिंग खेळाडू बनणे.
गटात एकमत टिकवण्यासाठी स्वतःची स्वतंत्र विवेकबुद्धी बाजूला ठेवणे.
उदा. मित्रांच्या ग्रुपमध्ये चुकीचा निर्णय होत असतानाही शांत राहणे.
गर्दीत संकटसमयी 'दुसरा कोणीतरी मदत करेल' म्हणून कोणीही पुढे न येणे.
उदा. रस्त्यावर अपघात झाल्यावर गर्दी फक्त उभी राहून पाहत राहते.
भूतकाळ वा भविष्यात न रमता वर्तमानातील प्रत्येक क्षणाची तटस्थतेने जाणीव.
उदा. जेवताना किंवा चालताना केवळ त्याच क्रियेवर पूर्ण एकाग्रता ठेवणे.
प्रचंड ताण आल्यावर प्रौढ व्यक्तीने स्वतःचे वय विसरून बालिश वागणे.
उदा. ऑफिसमध्ये संकट आल्यावर मोठ्या माणसाने लहान मुलांसारखा हट्ट करणे.
मोठ्या प्रमाणातील माहिती लहान-लहान तुकड्यांमध्ये लक्षात ठेवण्याची युक्ती.
उदा. १० अंकी फोन नंबर सलग न घोकता ३-३ च्या तुकड्यांत पाठ करणे.
समोरील उघड, कठोर आणि वास्तववादी सत्य स्वीकारण्यास मनाचा नकार असणे.
उदा. आजाराचे निदान झाल्यावरही 'मला काहीही झालेले नाही' असा हट्ट.
पूर्ण झालेल्या कामांपेक्षा अर्धवट राहिलेली कामे मेंदूत जास्त वेळ ताजी राहणे.
उदा. मालिकेचा भाग सस्पेन्सवर संपल्याने पुढील भागाची तीव्र उत्सुकता.
मनातील अदम्य वासना व नैतिक नियम यांच्यात समतोल राखणारा वास्तववादी भाग.
उदा. भूक लागल्यावर दुसऱ्याचे अन्न न हिसकावता पैसे देऊन विकत घेणे.
व्यक्तीने स्वतःमधील सुप्त क्षमतांचा सर्वोच्च विकास साधून परिपूर्ण बनणे.
उदा. केवळ पैशांसाठी न जगता स्वतःच्या प्रतिभेचा समाजासाठी उपयोग करणे.
दीर्घकाळ साठवून ठेवलेल्या तीव्र भावनांना मोकळी वाट करून देऊन हलके वाटणे.
उदा. जवळच्या व्यक्तीसमोर रडून मन मोकळे केल्यावर शांत वाटणे.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा